स्वास्थ्य सेवा विभाग
स्वास्थ्य सेवा विभाग नेपाल सरकार, स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयअन्तर्गत स्वास्थ्यसम्बन्धी नीति, योजना तथा कार्यक्रमहरूको कार्यान्वयनमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने निकाय हो। विभागले नागरिकलाई गुणस्तरीय, समान, पहुँचयोग्य र प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले प्रवर्द्धनात्मक, प्रतिरोधात्मक तथा रोकथामात्मक, उपचारात्मक, प्रशामक र पुनर्स्थापनात्मक स्वास्थ्य सेवाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन, समन्वय, सहजीकरण, अनुगमन तथा व्यवस्थापनमा कार्य गर्दछ।
विभागले संघीय शासन प्रणालीअनुसार संघ, प्रदेश तथा स्थानीय तहबीच आवश्यक समन्वय गर्दै जनस्वास्थ्य तथा स्वास्थ्य सेवा प्रवाहलाई सुदृढ बनाउन प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्दछ। स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर सुधार, आवश्यक जनशक्ति, औषधि, खोप, उपकरण तथा स्वास्थ्य सामग्रीको व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सूचना प्रणालीको सुदृढीकरण, रोग रोकथाम तथा नियन्त्रण, साथै महामारी, विपद् तथा अन्य जनस्वास्थ्य आपत्कालीन अवस्थाको व्यवस्थापन विभागका महत्वपूर्ण कार्यक्षेत्र हुन्।
उपलब्ध स्वास्थ्य तथ्याङ्क, सूचना तथा प्रमाणको उपयोग गर्दै विभागले स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको योजना, कार्यान्वयन, अनुगमन तथा मूल्याङ्कनमा सहयोग पुर्याउँछ। साथै, सरकारी निकाय, निजी तथा गैरसरकारी क्षेत्र, विकास साझेदार र अन्य सरोकारवालासँग आवश्यक समन्वय गरी स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई थप प्रभावकारी र उत्तरदायी बनाउन विभागले भूमिका निर्वाह गर्दछ।
प्रमुख कार्यहरू
- स्वास्थ्यसम्बन्धी नीति, रणनीति, योजना, मापदण्ड तथा कार्यक्रम तर्जुमा र कार्यान्वयनका लागि आवश्यक प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्ने।
- प्रवर्द्धनात्मक, प्रतिरोधात्मक तथा रोकथामात्मक, उपचारात्मक, प्रशामक र पुनर्स्थापनात्मक स्वास्थ्य सेवाहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन, समन्वय, सहजीकरण तथा अनुगमन गर्ने।
- मातृ तथा नवजात शिशु स्वास्थ्य, बाल स्वास्थ्य, परिवार कल्याण, सुरक्षित मातृत्व, खोप, पोषण तथा अन्य जनस्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको कार्यान्वयनमा समन्वय गर्ने।
- संक्रामक तथा गैर-संक्रामक रोगहरूको रोकथाम, नियन्त्रण, निगरानी तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन तथा समन्वय गर्ने।
- स्वास्थ्य सेवाका लागि आवश्यक जनशक्ति, औषधि, खोप, उपकरण तथा अन्य स्वास्थ्य सामग्रीको आवश्यकता पहिचान, योजना तथा व्यवस्थापनमा सहजीकरण गर्ने।
- स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर कायम तथा सुधार गर्न अनुगमन, सुपरिवेक्षण, मूल्याङ्कन तथा प्राविधिक सहयोग गर्ने।
- महामारी, विपद् तथा अन्य जनस्वास्थ्य आपत्कालीन अवस्थाको पूर्वतयारी, प्रतिकार्य तथा व्यवस्थापनमा आवश्यक समन्वय र प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्ने।
- स्वास्थ्य सेवासम्बन्धी तथ्याङ्क तथा सूचना संकलन, व्यवस्थापन, विश्लेषण, अद्यावधिक र प्रकाशन गरी प्रमाणमा आधारित योजना तथा निर्णय प्रक्रियालाई सहयोग गर्ने।
- स्वास्थ्य सूचना प्रणाली, रोग निगरानी तथा कार्यक्रम अनुगमन प्रणालीलाई सुदृढ गर्ने।
- संघ, प्रदेश तथा स्थानीय तहका सम्बन्धित निकायबीच स्वास्थ्य कार्यक्रम तथा सेवा प्रवाहमा आवश्यक समन्वय र सहजीकरण गर्ने।
- सरकारी, निजी, गैरसरकारी, विकास साझेदार तथा अन्य सरोकारवाला निकायसँग स्वास्थ्य सेवाको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि समन्वय गर्ने।
- विभागअन्तर्गतका महाशाखा, शाखा, केन्द्र तथा सम्बन्धित निकायहरूको कार्यमा आवश्यक प्रशासनिक तथा प्राविधिक समन्वय र सहजीकरण गर्ने।
- प्रचलित कानून, नीति, नियम तथा नेपाल सरकारले तोकेको कार्यक्षेत्रभित्र रही विभागलाई तोकिएका अन्य कार्यहरू सम्पादन गर्ने।